Het woord is afgeleid van ‘Anti’ (= tegen) en ‘Sem.’ Sem is in de Bijbel één van de drie zonen van Noach (zondvloed; de ark van Noach). Diens beide andere zonen zijn Cham en Jafeth.   De aanduiding staat voor anti-joods denken en handelen en is volkenkundig incorrect.

Palestijnen en Arabieren uit de omliggende landen hebben dezelfde Semitische oorsprong. Aanverwante begrippen, die vaak in elkaar overlopen maar een andere inhoud hebben, zijn: anti-judaïsme en antizionisme.  

Het verschijnsel is al bekend uit het Oude Testament van de Bijbel (o.a. Farao's demagogische opmerking dat het volk talrijker zou zijn dan de Egyptenaren) en uit de hellenistische (Griekse) periode. Antisemitisme doet zich voornamelijk in christelijk Europa voor; in beide Amerika's, Australië, Afrika en Azië is het een veel minder bekend verschijnsel.  

De term wordt voor het eerst gebruikt in 1894 door de schrijver en publicist Wilhelm Marr (1819-1904), oprichter van de Liga van Antisemieten (auteur van o.a. de anti-joodse publicatie "Der Sieg des Judenthums über das Germanenthum. Vom nicht-confessionellen Standpunkt aus betrachtet" (1879).  

Volgens christelijke bronnen is in het Nieuwe Testament van de Bijbel al sprake van antisemitisme met de beruchte tekst: ‘Zijn bloed kome over ons, en over onze kinderen’ (Mattheüs 27:25). Een andere uit zijn verband gerukte tekst in het evangelie van Johannes - om de verdorvenheid van de joden aan te tonen; een tekst die zeker gebruikt is als aanzet tot jodenhaat: ”Gij hebt de duivel tot vader” (Johannes 8:44).

De vroegste kerkvaders, Origenes en Augustinus, laten zich in ongunstige termen over de joden uit. In 1543 schrijft Luther het boek “Von den Juden und ihren Lügen” en is daarin niet vriendelijk tegenover de joodse gemeenschap. De lijst van anti-semitische uitlatingen, gedaan door kerkelijke gezagsdragers (pausen, kardinalen) uit naam van de Kerk (Vaticaan), kan met tientallen andere voorbeelden worden aangevuld.  

De Duitse 'Führer' en fascistisch leider van het nationaal-socialisme (nazi's) Hitler kondigt in zijn boek 'Mein Kampf' aan, de joden in Europa grondig te zullen uitroeien. Hij beroept zich daarbij onder meer op de geschriften van de kerkleiders. Ook stelt hij de joden verantwoordelijk voor het ontstaan van W.O. II.

Het antisemitisme heeft - vooral in christelijk Europa - in de loop der eeuwen geleid tot een lange lijst van wandaden tegen joden: gewelddadige discriminatie, pogroms, uitroeiing. Deze hebben bijna nooit een andere relevantie dan dat de joden een - meestal niet nader uitgewerkt - gevaar zouden vormen voor de gemeenschap.  

Het anti-semitisme houdt na afloop van W.O. II niet op: ook daarna is er nog geregeld sprake van pogroms (Polen). Andere vormen van antisemitisme zijn het bekladden van joodse graven, het in brand steken of doen exploderen van synagogen, het uitschelden en molesteren van joodse medeburgers.  

Het rond 1880 opkomend zionisme, d.w.z. de wens om een veilig tehuis te vinden in Palestina (vanaf 1330 v. Chr. het 'heilige land' van het joodse volk en vanaf het begin van onze jaartelling ook van de Christenen) kan niet los worden gezien van het antisemitisme dat overal in Europa voortdurend de kop opsteekt.  

Rond de eeuwwisseling nemen antisemitische uitingen in Europa opnieuw toe. Dat zou het gevolg zijn van het conflict tussen Israël en zijn buurlanden en dan vooral de Israëlische bezetting van Palestijns gebied en de onderdrukking van het Palestijnse volk. Ook wordt, vanwege de financiële en militaire steun van de Verenigde Staten aan Israël, een sterke toename van het anti-Amerikanisme gesignaleerd.  

In 2002 verschijnt een opmerkelijk artikel in de Fabelkrant: ‘Tien tips tegen antisemitisme’. Daarin wordt uitvoerig gewaarschuwd voor stereotiepe denkbeelden en teksten waarmee je in de valkuil van het aloude antisemitisme terechtkomt:  

1.      Bekritiseer ook altijd de moslimfundamentalisten en vergoelijk nooit zelfmoordaanslagen

2.      Neem stelling tegen antizionisme

3.      Spreek niet van genocide en noem Israël niet de grootste mensenrechtenschender

4.      Vergelijk Israël niet met nazi-Duitsland

5.      Stel niet ‘de joden’ verantwoordelijk voor de daden van de Israëlische staat

6.      Gebruik geen antisemitische stereotypen

7.      Wijs ideeën over een pro-Israëlische samenzwering van de hand

8.      Noem Israël geen kunstmatige staat

9.      Stel het bestaansrecht van Israël niet ter discussie

10. Geef nooit Israël de schuld van het antisemitisme.  

De bij nogal wat mensen aanwezige skepsis over deze regels zou moet leiden tot discussie over feitelijke historische onjuistheden die over de joden, het joods geloof en de staat Israël - maar ook over Palestina en de Palestijnen - de ronde doen.  

Moord op en vervolging van mensen om hun geloof of “anders zijn dan wij” is strijdig met mensenrechten en moet in de meest duidelijke termen worden afgekeurd. Hetzelfde geldt voor op voorhand veroordelen van mensen om hun huidskleur, hun nationaliteit, hun religie of hun huiselijke gewoonten.  

Sommige bronnen splitsen het antisemitisme op in verschillende categorieën: ze maken onderscheid tussen religieuze, economische, culturele en sociale factoren.