Atheïsme

Filosofische stroming die het bestaan van goden ontkent. Atheïsten ontkennen de religieus geïnspireerde rechten van zowel joden, christenen als moslims. Niet alleen op grond en bouwwerken in Palestina, maar ook in Mekka, Medina en andere plaatsen die gelovigen als ‘heilig’ zien. Atheïsten ontkennen de waarde van op religie gebaseerde oorlogsvoering. In een atheïstisch denkende wereld zouden de belangrijkste bronnen van het conflict tussen Israël en de Arabische buurlanden verdwijnen. Oorlog met godsdienstige motieven zou ondenkbaar zijn. De aloude Jodenhaat, de kruistochten, de strijd tussen katholieken en protestanten (die miljoenen mensenlevens geëist heeft), de inquisitie, moslimterrorisme tegen het Westen én de uiterst gewelddadige interne strijd tussen soennieten en sjiieten, ze zouden in een atheïstische wereld niet zijn voorgekomen. Biedt een wereld zonder geloof hoop op een vreedzame en tolerante toekomst?

Het atheïsme richt zich op datgene dat is waar te nemen in deze wereld. Al in de Romeinse tijd werd de term gebruikt. Niet voor ongelovigen maar voor christenen, omdat zij niet de officiële godsdienst beleden. In onze tijd verwijst de term naar iedereen die het bestaan van hogere machten ontkent. Het atheïsme kent verschillende stromingen, zoals humanisme, existentialisme, materialisme, naturalisme en nihilisme.

Het atheïsme is niet politiek van aard, maar was in het verleden wel vaak verbonden met het socialisme en het communisme. Het keert zich niet noodzakelijkerwijs tegen religie. Er bestaan immers ook religies zonder goden, zoals het taoïsme.

Albanië was van 1967 tot 1990 een atheïstische staat, dat wil zeggen dat in deze periode alle godsdiensten verboden waren.

Atheïsme is niet hetzelfde als agnosticisme. Agnosten stellen dat het onmogelijk is om aan te tonen dat er hogere machten bestaan. Zij ontkennen het bestaan ervan niet; ze stellen zich onwetend op.

De vraag of een wereld op atheïstische grondslag er beter zou uitzien is onderwerp van heftige twist tussen wetenschappers en filosofen. Veel mensen zijn bang dat onze ‘normen en waarden’ in een atheïstisch ingerichte maatschappij verloren gaan. Om precies aan te geven wat die normen en waarden dan wel inhouden, dat blijkt een lastige opgaaf. Een veelgehoord argument is dat ook het ‘seculiere nationaalsocialisme’ van Hitler en het communisme van Stalin en Mao Tse-Toeng zich als uiterst gewelddadig ontpopten. Anderen stellen dat beide stromingen als ‘geloof’ kunnen worden gezien. Nog weer anderen doen de kwestie nog simpeler af: ze zien ook het atheïsme als een vorm van religie. Zeker is dat veruit de meerderheid van de grote oorlogen in de geschiedenis van de mens een religieuze voedingsbodem heeft (gehad). Scherper geformuleerd: politieke machthebbers hebben alle eeuwen door – om ‘draagvlak te creëren’ en zo het volk mee te krijgen - de religie als dekmantel voor hun veroveringsdrift gebruikt. Een omslag in de richting van een vreedzame samenleving zal er pas komen als mensen zich niet meer door religieuze motieven laten inspireren tot oorlog. Wellicht is het atheïsme een stap in de goede richting.