Historie
Al in bijbelse tijden is Gaza een bekende stadstaat en een van de vijf steden van de Filistijnen. De andere zijn Askelon, Asdod, Ekron en Gat. Het ‘zeevolk’ houdt er een moderne visie op na. Iedere stad is autonoom, maar in tijden van nood (veiligheidskwesties) steken de bestuurders de koppen bij elkaar. De oude Israëlieten zijn voortdurend in een felle strijd gewikkeld met deze Filistijnen, hun aartsvijanden, met wisselend succes. Zo nu en dan neemt het buurvolk de heerschappij over. Ook Egypte mengt zich in de strijd en verovert het verschillende keren. De boeken Richteren en Samuel staan vol met gewelddadige verhalen over de strijd. Simson raakt bij de Filistijnen zijn kracht kwijt. David neemt het op tegen de boomlange Filistijn Goliath. Bij de stad Gaza splitste zich de eeuwenoude wierookroute. De Israëlische profeten Jeremia, Amos, Zefanja en Zacharia voorspellen de ondergang van het gebied. Tot 1948 hoort het min of meer bij Zuid-Syrië. Het ligt voor een deel braak. Religieuze denkers zien het als een godswonder: vanaf de Romeinse bezetting tot in onze tijd heeft het land liggen wachten op zijn oorspronkelijke bewoners, de Joden. Gaza was geen Israëlitisch gebied, maar van de Filistijnen.
 
Bezetting
In 1948 - tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog – bezet Egypte de strook. Volgens de Conventies van Geneve gaat het om buitenlands gebied. De feitelijke illegaliteit van die bezetting wordt in de internationale pers en de VN nauwelijks aan de kaak gesteld. In deze periode ontstaat hier een tiental Palestijnse vluchtelingenkampen. Dat gebeurt onder toezicht van de speciaal voor dat doel door de VN opgerichte UNRWA.
 
Tweede maat
 Voor de Palestijnse vluchtelingen werden destijds andere maatstaven gehanteerd dan voor de miljoenen andere displaced persons, onder meer in Europa. Tijdens de Egyptische bezetting komt het niet tot de nu zo felbegeerde vrijheid, integratie en ontwikkeling. Volgens sommige bronnen voert Egypte 19 jaar lang een streng regime.
 
In 1967 verovert Israël het gebied tijdens de Zesdaagse Oorlog. Het neemt de bepaald niet florissante situatie van Egypte over. Sommige bronnen noemen het een ongewenst gevolg van de Zesdaagse oorlog. Sindsdien wordt het als – volgens internationaal recht illegaal - bezet gebied beschouwd. Alom klinkt protest. In 2005 lijkt het erop alsof aan deze situatie een eind komt. Maar dat is een vergissing.
 
In de Gazastrook zijn vanaf de Oslo-akkoorden tot de ontruiming in 2005 drie gebieden te onderscheiden: A) waar de Palestijnen volledige autonomie hebben, B) door Israëli's bewoonde gebieden, C) gebieden waar de Palestijnen de burgerlijke autonomie hebben en de Israëli's de militaire.  

Terreur
In het zuiden (vnl. aan zee) en noorden bevinden zich tot medio 2005 Israëlische nederzettingen met in totaal ca. 8.000 kolonisten. Volgens de VN-resoluties 242 en 338 zijn die illegaal. Ze nemen ongeveer 40% van het oppervlak van de Gazastrook in beslag. De kolonisten worden door ruim 24.000 Israëlische militairen beschermd tegen Palestijnse aanvallen. Van hieruit worden met de regelmaat van de klok Palestijnse terreuracties (o.a. zelfmoordaanslagen) op Israëlisch grondgebied uitgevoerd, waarbij veel doden vallen. Veel mensen – niet alleen Palestijnen – zien deze acties als door wanhoop gevoed verzet en gerechtvaardigde zelfverdediging. Anderen stellen dat het om door Palestijnse leiders geregisseerde terreur gaat, uitgevoerd door jarenlang geïndoctrineerde en vaak gedrogeerde jongelui.
 
Tegenacties
Herhaaldelijk voeren de Israëli's in de Gazastrook ‘vergeldingsacties’ uit als antwoord op de Palestijnse terreur op Israëlisch grondgebied. Boomgaarden van Palestijnen worden omver gebulldozerd, waterputten worden vernield, huizen in puin geschoten. De acties krijgen veel aandacht in de internationale nieuwsmedia. Volgens veel bronnen zijn de tegenaanvallen disproportioneel, d.w.z. heftiger dan nodig. De IDF (het Israelische leger) maakt hier ook jacht op leden of leiders van de terreurorganisatie Hamas. Niet zelden vallen daarbij burgerslachtoffers.
 
Ontruiming
In 2004 komt de Israëlische premier Sharon met een opzienbarend voorstel. Hij wil de Israëlische nederzettingen in de hele Gazastrook – met een viertal op de Westoever - ontmantelen. Hij beschouwt het als een stap in een reeks maatregelen van de Roadmap. In de hele wereld oogst hij bijval. Zijn eigen partij raakt ernstig verdeeld. De Knesset neemt zijn voorstel met een meerderheid aan. De kolonisten krijgen een gulle compensatieregeling aangeboden. Israëlische kolonisten in de nederzettingen kondigen gewapend verzet aan. Tussen januari en augustus 2005 vinden in Jeruzalem en Tel Aviv protestoptochten plaats, die honderdduizenden mensen op de been brengen.
In augustus 2005 maken IDF en politie een begin met de ontruiming. Het zo gevreesde gewapende verzet vanuit religieuze joodskolonistische hoek blijft tot ieders opluchting uit. Dramatische taferelen gaan via tv de wereld over. Om onderlinge vechtpartijen tussen Palestijnen te voorkomen wordt een deel van de achtergelaten huizen en bedrijven met de grond gelijk gemaakt. Na een paar dagen is het zover: er wonen geen Joden meer in de Gazastrook.
 
Land voor vrede?
Palestijnse leiders als Abbas, Qurei, Zahar en anderen spreken agressieve taal: “Dit was een eerste stap. Nu op naar Jeruzalem”. Er worden plannen gemaakt om een eigen zee- en luchthaven voor Gaza nieuw leven in te blazen. Enthousiasme over de nieuwe stap op weg naar vrede wordt nauwelijks gehoord. De meeste commentatoren zijn pessimistisch gestemd. Gevreesd wordt dat Abbas (PLO en PA) het gebied niet in de hand zal kunnen houden, dat Hamas de overhand krijgt en dat de Gazastrook een ongecontroleerde broedplaats voor terroristen zal worden. Cynici menen zelfs dat Sharon de stap alleen maar heeft gezet om de wereld te laten zien dat de Palestijnen niet in staat zullen blijken een ordelijke zelfstandige staat in te richten.
 
Geweld
Aan de andere kant klinkt het signaal dat Israël – na met de ontruimingen een sympathiek gebaar te hebben gemaakt – des te fanatieker zal vasthouden aan wat Israël als het historische Joodse land ziet: Judea en Samaria, ofwel de Westbank. Veel commentatoren vrezen dat een derde Intifada – met deze gebieden als inzet - niet lang op zich zal laten wachten.
 
Open
In het najaar van 2005 komt de Gazastrook weer in het nieuws. De zuidgrens met Egypte bij Rafa is vanaf 25 november open. Er komt een akkoord tot stand na moeilijke onderhandelingen met Israël. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rice oefent druk uit. De Europese Unie zal waarnemers sturen om te controleren of er wapens en explosieven worden gesmokkeld. Al direct komen er berichten dat via Egypte Palestijnse terroristen Israël zijn binnengekomen.
 
Toekomst
Jarenlang dacht de wereld dat de Gazastrook, samen met de Westbank, deel zou gaan uitmaken van een toekomstige Palestijnse staat. Het lastigste detail leek de manier waarop mensen tussen beide Palestijnse gebieden kunnen reizen. Daarover (een busverbinding?) werd nog met Israël onderhandeld. Israël stelt veiligheid voor de eigen bevolkingsgroep als hoogste prioriteit.
 
Brute macht
In 2006 pakte Hamas - na democratisch verlopen verkiezingen - de macht in de Gazastrook. Bij die democratische verkiezingen plaatsen sommige waarnemers een vraagteken. Zij zien in Hamas, en vooral in het handvest van Hamas, helemaal niet een organisatie die op de door ons zo gewenste democratische besluitvorming uit is. Bovendien: in de periode tussen de verkiezingen en de militaire verovering van Gaza heeft Hamas tientallen strijders van de concurrentie, de Fatah van Abbas, geliquideerd. Die Fatahleden gedroegen zich overigens ook niet opvallend democratisch. Er valt een lelijk woord: islamofascisme. Sindsdien lijkt het Palestijnse gebied in twee delen te zijn opgesplitst, met twee elkaar naar het leven staande besturen. De raketaanvallen, vanuit de Gazastrook, op Israëlische grensstadjes gaan gewoon door. Israël weet niet beter dan geregeld de grenzen te sluiten. De situatie blijft gespannen. Net als aan de grens met Libanon is het aftellen voordat er een nieuwe wederzijdse golf van geweld uitbarst.
 
Fantasie wordt werkelijkheid
Eind december 2008 is die geweldsgolf een feit. Israël valt de Gazastrook binnen met twee doelen: Hamas uitschakelen en de rakettenregen stoppen. Honderden Palestijnen komen om. Volgens nieuwsmedia is gaat het bij 20% om burgerslachtoffers. Opnieuw raakt de wereld in rep en roer. Opnieuw regent het beschuldigingen dat Israël buitenproportioneel reageert. Vanzelfsprekend wordt de Joodse staat opnieuw vergeleken met de nazi’s van Hitler. Er doet zich een merkwaardig feit voor. Hamas lijkt de sympathie van veel westerlingen te genieten. De Soedanese Janjaweed, de Afghaanse Taliban en het Saoedi-Arabische Al-Qaida lijken deze sympathie te moeten missen. Zij mogen wél worden bestreden – en met dezelfde middelen die Israël inzet tegen Hamas. Bij de strijd tegen moslimterroristen lijkt onduidelijk wie wel en wie niet de doodstraf verdient. Zelfs een neutrale wereldorganisatie als de VN lijkt niet meer te weten wanneer zij wel en wanneer zij niet in actie moet komen.