Eind 19e eeuw. Het antisemitisme in de Europese samenlevingen dwingt de joden op zoek te gaan naar een eigen joodse staat. Het boek van Herzl noemt Argentinië en Palestina als mogelijke plekken.

Herzl beschrijft precies hoe het stichten van een joodse staat volgens hem in zijn werk zou moeten gaan. In de Jodenstaat wordt de nieuwe, nog te stichten staat beschreven. Onderwerpen als onderwijs, leger, politie, overheid komen in het werk aan bod. Alles in de staat moet joods zijn. Het werk wordt eerst door maar weinig mensen serieus genomen. Men vermoedde niet dat het circa vijftig jaar later inderdaad tot een Joodse staat (‘Judenstaat’) zou komen.

Voor lezers van vandaag schetst Herzl in zijn werk een politiek incorrect wereldbeeld. Hij beschouwt antisemitisme als een vorm van racisme waar niets aan te doen is, behalve het oprichten van een nieuwe, eigen staat. Hij deelt de wereld op in antisemitische landen en niet-antisemitische landen. Het boek is een pleidooi voor het kolonialisme, in die tijd nog een geaccepteerde opvatting. Het is onduidelijk of zijn boek als fictie of als non-fictie bedoeld is.