1. Jodendom (circa 500 v. Chr. tot nu) De pelgrimage als geloofsplicht of hemelse opdracht is in de Joodse religie niet bekend. Toch zien veel
Joden uit de
diaspora het als een hoogtepunt in hun leven als ze de reis naar het
Beloofde Land mogen maken. Dat geldt niet alleen voor religieuze
Joden; ook voor veel seculiere
Joden is
Israël (
Jeruzalem, Judea) aantrekkelijk. Vooral bekende steden als
Hebron (begraafplaats van de aartsvaders, zoals
Abraham) en
Jeruzalem (hoofdstad van David’s koninkrijk) zijn populair, maar dat geldt ook voor ‘heilige’ steden als
Safed en
Tiberias. Door de eeuwen heen zijn
Joden uit de
diaspora naar het voor hen Heilige Land teruggekeerd en hebben zich er rondgereid of zich gevestigd.
2. Christendom (circa 50 n. Chr. tot nu) De pelgrimage als religieuze plicht, zoals geldt voor
moslims, kent ook het
christendom niet. Het begrip
pelgrimsreis is wel bekend in de christelijke traditie. Het gaat dan vanzelfsprekend niet om Mekka/Medina. Deze steden zijn voor niet-moslims, voor andersdenkenden en ongelovigen dus, letterlijk verboden terrein.
Christenen gaat het om steden als
Jeruzalem,
Bethlehem en
Nazareth.
Jeruzalem is de stad waar
Jezus Christus een deel van zijn leven heeft doorgebracht en waar hij is gekruisigd. Ook de geboorteplaats van
Jezus,
Bethlehem, maar ook
Nazareth, waar hij zijn jeugd doorbracht, gelden als trekpleisters voor
christenen. Nogal wat christenpelgrims raken in verwarring als ze ontdekken dat er geen eenduidigheid is over de gedenkplaatsen. Voor rooms-katholieken zijn naast
Rome, de zetel der pausen, ook bedevaartsoorden interessant als Lourdes (
Frankrijk), Santiago de Compostella (
Spanje) en
Fatima. De laatste jaren ontstaat binnen de westerse christelijke wereld steeds meer belangstelling voor Istanbul en Efeze. Beide steden staan aan de wieg van het
christendom maar zijn nu in islamitische handen. Een belangrijk voormalig christelijk (nu islamitisch) monument is de Aya Sophia. Efeze is bij
christenen bekend van de Brief die
Paulus schreef aan de Efezen (Efeziërs). De plek is bezaaid met brokstukken van vóórchristelijke (Romeinse) en christelijke bouwwerken. Van plannen om de puinhopen in de oorspronkelijke glorieuze staat terug te brengen is in 2010 niets bekend.
3. Islam (ca. 620 na Chr. tot nu) De
Hadj (of Hajj, Haddj, Hayy), de pelgrimage, en de vijfde ‘zuil’ van de
islam , is voor
moslims een verplichting. Als het maar enigszins mogelijk is dienen ze eens in hun leven de pelgrimsreis te ondernemen. Ieder jaar opnieuw gaan miljoenen
moslims op pad naar de heilige steden
Mekka en
Medina. De reis is niet zonder risico’s. Want ieder jaar meldt de pers slachtoffers. Tientallen of honderden is geen uitzondering.
Jeruzalem, dat geldt als derde heilige stad van de
islam, is bij
moslims veel minder in trek (cijfers 2010). De belangrijkste monumenten die
moslims er bezoeken zijn de
Rotskoepel en de
moskee, die beide op de
Tempelberg zijn gebouwd.