Paus Pius XII 

(1876-1958)

 

Opvolger van Pius XI.

Paus tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Raakt na WO2 omstreden vanwege vermeende antisemitische houding in de oorlogstijd.

De termijn van de 260^e paus loopt van 1939 tot 1958.

 

Kritiek

Pius XII is geboren in Rome op 2 maart 1876. Zijn echte naam: Maria Giuseppe Giovanni Eugenio Pacelli. Hij studeert filosofie en krijgt in 1899 zijn priesterwijding. In 1901 wordt hij medewerker van het secretariaat van de Romeinse curie. In 1917 wordt hij aartsbisschop en van 1920 tot 1930 pauselijk nuntius in Duitsland, en vervolgens staatssecretaris van de curie. In maart 1939 krijgt hij zijn benoeming tot paus. Hij kiest voor de naam Pius XII.

Na WO2 stellen internationale (joodse) organisaties dat Pius XII tijdens de oorlog niet genoeg voor de joodse zaak is opgekomen. Het is een gecompliceerde kwestie, want is wel wat bewijs van protest tegen de jodenvervolging vanuit de katholieke kerk. Joodse organisaties verwijten hem vooral dat hij niets deed of zei toen de joodse gemeenschap van Rome op 10 oktober 1943 werd gedeporteerd. Een tweede verwijt is dat het Vaticaan na WO2 nazimisdadigers heeft helpen ontvluchten, vooral naar Zuid-Amerika.

 

Brieven en geld

Volgens het Amerikaanse tijdschrift ‘Inside the Vatican’ bestaat er informatie dat de paus zich het lot van joden onder het regime van Mussolini aantrok. Hij zou twee brieven hebben gestuurd aan bisschop Giuseppe Palatucci van Campagna, die zich inzette voor de joden die gevangen werden gehouden in een concentratiekamp in Zuid-Italië. De paus zou geld beschikbaar hebben gesteld voor zijn strijd.

 

Antisemiet?

De Duitse schrijver Rolf Hochhuth schreef in 1963 een toneelstuk over de houding van de paus ten aanzien van de jodenvervolging, onder de titel ‘De Plaatsbekleder’. Hierin wordt de paus fel bekritiseerd. Het stuk werd uit angst voor rellen in verschillende Europese hoofdsteden verboden.

Ook de Holocaustonderzoeker Daniel Goldhagen beschuldigt de paus van antisemitisme. Volgens hem heeft Pius XII niets ondernomen om de Holocaust te stoppen. In 2002 verscheen Goldhagen’s boek Een Morele Afrekening, De rol van de Katholieke Kerk in de Holocaust en haar onvervulde plicht tot herstel.  Het levert een scherpe analyse van de,  volgens Goldhagen opzettelijk, nalatige houding die de paus en andere hoogwaardigheidsbekleders van de Kerk in diverse Europese landen hebben ingenomen. Van het bewijsmateriaal voor de pro-joodse houding van Pius XII laat hij weinig heel.

 

Accent op Maria

Pius XII voert na de oorlog een conservatief beleid. In 1950 legt hij de tenhemelopneming van Maria in een dogmaverklaring vast. Hij overlijdt op 9 oktober 1958. Zijn opvolger is Johannes XXIII. De zaligverklaring van Pius XII is eind 2008, vanwege de beschuldigingen, nog niet uitgesproken.