Het onderwerp spotten met andermans religie krijgt actualiteit als in 2006 grote opwinding ontstaat over getekende spotprenten uit Denemarken, met Allah en de islam als mikpunt. In de moslimwereld breken rellen uit. Ambassades worden in brand gestoken, er wordt gedreigd met moord en er vallen  doden. De vrijheid van meningsuiting komt in  botsing met de vrijheid van godsdienst: een ander deel van de moraal: Wat gij niet wilt dat u geschiedt….

Vrouwen
Het verschijnsel spotten met andermans religie is niet nieuw. De kathedraal van Straatsburg stamt uit de elfde eeuw en staat bekend om de beeldengroep bij het zuidelijke portaal. Aan beide zijden van de wijze koning Salomo zijn twee vrouwenfiguren te zien: Synagoge en Ecclesia.

Joden
Synagoge, die het jodendom en het Oude Testament symboliseert, is geblinddoekt en met afgewend en gebogen hoofd afgebeeld. Ze houdt een op twee plaatsen gebroken staf in de ene hand. De Mozaïsche tafels van de wet houdt ze ondersteboven in de andere.

Kerk
Ecclesia, als symbool van de christelijke Kerk en het Nieuwe Testament, staat trots en triomfantelijk rechtop, met een rechte staf, een kroon op het hoofd en de traditionele  kelk (een drinkbeker) in de hand, tegen de borst geklemd.

Ommezwaai
Het thema - met de fraaie titel substitutietheologie of vervangingstheorie - is ook te vinden in andere kathedralen in Europa. De beeldengroep van de kathedraal in Straatsburg stamt uit de 13e eeuw (ca. 1230) en is eeuwenlang beschouwd als bijzondere vorm van christelijke kunst. Christelijke leiders riepen hun volgelingen uit tot Gods nieuwe uitverkoren volk. God heeft - in hun visie - Zijn oorspronkelijke uitverkoren volk, het joodse, zichtbaar in de steek gelaten. Joden worden vele eeuwen lang in Europa als minderwaardig (minderwaardig 'ras') gezien.
Vooral na de Holocaust (1941-1945) vinden miljoenen mensen de beelden - en daarmee de gedachte - discriminerend en vernederend voor Joden. Bij velen ontstaat het bewustzijn dat het christendom eeuwenlang een intolerant gezicht heeft laten zien. Deze zwarte, zwaar discriminerende houding wordt genoemd als belangrijke oorzaak van de leegloop in de kerken na WO2.

Pogrom
In welke mate de indoctrinerende beelden vanaf 1230 de bevolking van Straatsburg en omgeving hebben beïnvloed is niet meer na te gaan. Wat we wel weten is dat ruim honderd jaar later, in 1349, Straatsburg het toneel is van een bloedige moordpartij. Het stadsbestuur laat meer dan tweeduizend Joden ombrengen, vanwege hun vermeende schuld aan de Pest. (Achteraf weten we dat het hun strenge hygiënewetten waren die Joden minder bevattelijk maakten voor de ziekte.) Ze worden bijeengedreven, in een cirkel neergezet en levend verbrand. De aartsbisschop van Straatsburg in die tijd was een fanatieke antisemiet.

 

Volgens historici hebben de beelden - niet alleen in de periode tussen plaatsing en pogrom, maar ook in de eeuwen erna - een flinke bijdrage geleverd aan Jodenhaat en -vervolging. Het thema, de uitbeelding in steen van de substitutie- (= vervangings-) theorie, is ook te vinden aan de voorgevel van onder meer de Notre Dame de Paris. In andere Europese kathedralen is het uitgebeeld in de vorm van glas-in-loodramen (o.m. Freiburg).

 

De substitutietheorie als traditioneel-christelijke denkwijze, die helaas vandaag nog niet uit de hoofden van veel christenen verdwenen is, mag langzamerhand als Grote Vergissing worden betiteld. De eeuwenoude, door Kerk en Moskee gevoede Jodenhaat - en het erbij horende superioriteitsgevoel - is de rechtstreekse oorzaak van het 'Israëlconflict'. Ook de buitenproportionele aandacht ervoor, met voorbijgaan aan andere conflicten die vele malen meer doden eisen, is ermee verklaard.

 

De titel Arabisch-Israëlisch of Palestijns-Israëlisch conflict kan  in dit verband als misleidend worden ervaren: de indruk wordt gewekt dat de problemen van de Joodse staat zich beperken tot Palestijnse Arabieren en de omringende Arabische en islamitische landen. Nog steeds staan ook in de westerse wereld grote groepen mensen 'in conflict' (via ondefinieerbare haat en afkeer, veelal op religieuze of ex-religieuze basis) met Joden in het algemeen en/of de staat Israël.