Naam
De aanduiding verwijst naar de berg Sion bij Jeruzalem. Voor religieuze joden is die heilig. De aanhangers zijn de zionisten: mensen die het (exclusieve) bezit van de staat Israël in het eerdere Palestina voorstaan. De ‘titel’ geldt niet uitsluitend voor religieuze joden: er zijn ook christelijke en atheïstische, ‘ongelovige’ of ‘seculiere’ zionisten. Met ‘Eretz Israel’ wordt Groot-Israël bedoeld. Volgens sommige bronnen is dat het land Israël van vandaag, inclusief grote delen van voormalig Oost-Palestina, het huidige Jordanië.
 
Term
De eerste die de aanduiding gebruikte was Nathan Birnbaum (1864-1937) in zijn in 1893 gepubliceerd boek 'De nationale wedergeboorte van het joodse volk in zijn land'. Al sinds de diaspora keerde Joden terug naar hun oude land. Voor die eerdere terugkeer (dan vanaf circa 1880) bestaan aanduidingen als prezionisme of protozionisme.
 
Reactie
Het moderne zionisme is een reactie op het anti-semitisme en de Jodenvervolgingen in Europa (Dreyfus-affaire, pogroms). Echter, de wens tot terugkeer naar het heilige land bestond ook al tijdens de Babylonische ballingschap en de vele eeuwen van de diaspora. In de afgelopen tweeduizend jaar zijn geregeld (geleerde, religieuze) Joden teruggegaan naar wat in de Bijbel wordt aangeduid als het beloofde land.
 
Bedreiging
Vanaf het begin van de terugkeer van joden naar Palestina - rond 1900 - beschouwt de Arabische wereld het zionisme als een bedreiging. Men treedt het met het grootst mogelijke wantrouwen tegemoet. In 1897 richt de joodse journalist Theodor Herzl - tijdens het Eerste Zionistische Congres in Bazel - de Zionistische Wereldorganisatie op. Zelf wordt hij de eerste president.
 
Twee kanten
De (joodse) historicus Benny Morris schrijft: "Het zionisme heeft altijd twee gezichten gehad. Het ene is opbouwend, deugdzaam, in staat tot compromissen. Het andere is destructief, egoïstisch, militant en chauvinistisch-racistisch. Beide zijn echt en waarachtig”. Sommige mensen zien er een scherpe analyse in. Nuchter bekeken gaat de vergelijking op voor allerlei andere instituties, zoals het kapitalisme en het communisme, het christendom, de rooms-katholieke kerk, de islam, en noem maar op. 

Verhuizing
Het bestuur van de zionistische beweging, dat zich in de jaren twintig nog in het buitenland bevindt, verplaatst zich halverwege de jaren dertig naar de Yishuv, de joodse gemeenschap binnen het Beloofde Land.
 
Contra
Opmerkelijk: veel orthodoxe joden zijn fel tegen het zionisme en de oprichting van de staat Israël gekant. Zij maken hun standpunten onder meer bekend via de website www.jewsagainstzionism.com.
Hun belangrijkste argument is dat de Joden zich hadden moeten aanpassen in de landen waar zij onderdak hadden. Het recht op het heilige land zou ze door God zijn ontnomen om hun goddeloze gedrag.
 
Achterhaald
Sommige commentatoren stellen dat het zionisme een anachronisme is, een uit de tijd geraakt begrip. Volgens hen is kolonisatie niet meer van deze eeuw. De wens om een eigen Joods land te bezitten is volgens hen niet haalbaar. De Joden moeten, net als veel andere moderne westerse naties, maar accepteren dat een deel van de bevolking van hun land uit buitenlanders, zgn. ‘allochtonen’ bestaat. In werkelijkheid bestaat de zgn. Joodse staat, Israël dus, voor meer dan 20% uit niet-Joden: voornamelijk Palestijnse Arabieren en Arabische christenen.
 
Eerst wel, later toch niet
In 1975 veroordeelt de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties het zionisme als een vorm van racisme en raciale discriminatie. De USA en de leden van de E.G. stemmen tegen. Sommige critici beschouwen de veroordeling als de grootste aanfluiting in de geschiedenis van de VN. De VN-resolutie wordt in 1991 formeel herroepen. In veel krantencommentaren en op vele duizenden websites wordt van dat laatste – al dan niet opzettelijk - geen melding gemaakt.
Op het VN-wereldcongres tegen racisme in Durban, Zuid-Afrika (aug.-sept. 2001) klinkt opnieuw de oproep om de staat Israël en de zionistische beweging wegens racisme te veroordelen.
 
Begrippen
De felle oppositie die sinds 1880 van alle kanten tegen het zionisme - dus de wens tot terugkeer naar Israël - is en wordt gevoerd gaat de geschiedenis in als het antizionisme. Sommigen zien in het zionisme zelfs een ‘criminele organisatie, gesteund door de criminelen in het Witte Huis’.
Een ander begrip is het antisemitisme: de in algemenere zin op alle joden gerichte raciale haat. De begrippen worden vaak door elkaar gehaspeld. Ze dekken voor een deel dezelfde lading en gaan soms ongemerkt en ongewild in elkaar over.
 
Tegenstand en steun
De christelijke wereld heeft zich vanaf het begin tegenover Joden discriminerend opgesteld. In rooms-katholieke kringen, maar ook onder de protestanten, is sprake van openlijk antisemitisme. Dat geldt net zo voor de houding naar het zionistisch streven.
Aan de andere kant bestaat er ook sympathie en begrip voor de zionisten. Zelfs is er daadwerkelijke, praktische steun - van onder meer de Christen-Zionisten (ICAJ; ICEJ).
De Arabische wereld keert zich in felle bewoordingen tegen wat omschreven wordt als de zionistische entiteit. In grote lijnen geldt voor de islamitische wereld hetzelfde. Tegen de ‘zionistische indringer en onderdrukker’ woedt daar, meer nog dan tegen het Westen, een felle propaganda.